Uitspraak zorgplichten
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingetreden. Uit de Omgevingswet (hierna: Ow) vloeien zorgplichten voort. De voorzieningenrechter heeft een oordeel gegeven over een uitspraak waarin de algemene en specifieke zorgplicht werden behandeld. Op 25 oktober 2024 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Oost-Brabant een oordeel gegeven over een handhavingsbesluit met spoedeisende bestuursdwang dat mede gebaseerd is op de algemene zorgplichten uit de artikelen 1.7 en 1.7a Ow en ook op de specifieke zorgplicht met betrekking tot brandveilig gebruik van bouwwerken uit artikel 6.4 Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) aan de orde. Het besluit bevat het toepassen van spoedeisende bestuursdwang door het pand te sluiten en te ontruimen wegens strijd met de brandveiligheidseisen en strijdig gebruik met het omgevingsplan.
In bovengenoemde zaak had de eigenaar van een pand een verzoek tot handhaving ingediend bij de gemeente. De eigenaar van het pand heeft het pand niet in eigen gebruik. Toezichthouders en de brandweer ontdekten tijdens de controle op 24 oktober 2024 overtredingen van brandveiligheidsvoorschriften en strijdig gebruik ten aanzien van het omgevingsplan. De overtredingen van de brandveiligheidsvoorschriften waren brandbare spullen die vluchtroutes blokkeerden, een gebrek aan goedgekeurde brandblusmiddelen en rookmelders en er waren gevaarlijke elektrische aansluitingen. Het risico op brand en elektrocutie was zo groot dat de brandweer aangaf niet te kunnen garanderen dat de brandweer het pand veilig konden betreden in geval van een calamiteit. Hierop besloot het college van burgemeester en wethouders (hierna: college) om met spoed bestuursdwang toe te passen met als gevolg dat het pand binnen 24 uur ontruimd en gesloten werd.
Spoedeisende bestuursdwang stelt een bestuursorgaan in staat om direct in te grijpen bij acute gevaren. De wettelijke grondslag hiervoor is te vinden in artikel 5:31 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Deze bepaling benadrukt dat spoedeisendheid noodzakelijk is om direct op te treden. Op grond van artikel 1.7 Ow bestaat een algemene zorgplicht. De algemene zorgplicht houdt in dat overheden, bedrijven én burgers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde leefomgeving. Uit artikel 1.7a Ow vloeit een algemeen verbod voort. Op grond van dit artikel is het verboden om een activiteit te verrichten of na te laten als daardoor aanzienlijke nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving ontstaan.
Naast de algemene zorgplicht en het algemeen verbod gelden in onderhavig geval ook regels voor het brandveilig gebruik van bouwwerken. Uit artikel 6.4 Bbl vloeit een specifieke zorgplicht voort. De specifieke zorgplicht houdt in dat eenieder die een bouwwerk gebruikt of laat gebruiken en weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat als gevolg van dat gebruik een gevaarlijke situatie ontstaat, verplicht is om alle redelijke maatregelen te nemen om een gevaarlijke situatie te voorkomen.
De voorzieningenrechter oordeelde in onderhavig geval dat terecht gebruik is gemaakt van de spoedeisende bestuursdwang vanwege de overtredingen van brandveiligheidseisen en dat het college mocht aannemen dat een acuut gevaarlijke situatie was, waardoor het, met het oog op de gezondheid en veiligheid van personen, kon overgaan tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang. De voorzieningenrechter oordeelde dat de spoedeisende bestuursdwang terecht is toegepast, omdat in het rapport is vastgesteld dat in het pand veel brandbare spullen opgeslagen zijn die het vluchten en/of bestrijden van brand tijdens een calamiteit belemmeren, dat er onvoldoende brandblusmiddelen aanwezig zijn en dat de aanwezige brandslanghaspel niet is gekeurd, dat er stand alone rookmelders nabij de slaapvertrekken en wasmachine zijn geplaatst maar dat vanwege de grootte van het pand gekoppelde rookmelders moeten worden geplaatst op elke verdieping en in de vluchtroute zodat bewoners tijdig gealarmeerd worden in geval van brand, dat diverse elektriciteitskabels zijn doorgelust, dat gebruik gemaakt wordt van kroonsteentjes om elektrakabels met elkaar te verbinden, en dat er loshangende kabels zijn en een overbelasting van elektrahaspels waardoor de kans op kortsluiting erg groot is.1
1 Rb. Oost-Brabant 25 oktober 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:5335.